BESNİ GÜNCEL (Mehmet Emin Danış - Özel Araştırma Haber) -

Adıyaman merkeze bağlı İndere, eski adıyla Zey Köyü, yüzyıllardır ziyaret edilen Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi, tarihî camisi, doğal güzellikleri ve köklü geçmişiyle yalnızca Adıyaman'ın değil, Türkiye'nin de önemli inanç ve kültür merkezlerinden biri olabilecek özelliklere sahip bulunuyor.

Asırlardır süregelen manevi ziyaret geleneğini günümüze kadar taşıyan köy; tarihî yapıları, doğal zenginlikleri ve arkeolojik değerleriyle dikkat çekmesine rağmen, sahip olduğu potansiyeli henüz tam anlamıyla turizme kazandırabilmiş değil.

Bu özel araştırma dosyasında; Zey Köyü'nün tarihî geçmişi, manevi mirası, doğal güzellikleri, arkeolojik değerleri, deprem sonrası yaşadığı değişim, karşı karşıya bulunduğu sorunlar ve geleceğe yönelik turizm potansiyeli saha gözlemleri, tarihî kaynaklar ve bölgede yapılan incelemeler doğrultusunda ele alınıyor.

DEPREMİN İZLERİ HÂLÂ HİSSEDİLİYOR

6 Şubat 2023 depremlerinin üzerinden yıllar geçmiş olmasına rağmen Adıyaman'ın birçok kırsal yerleşiminde olduğu gibi Zey Köyü de felaketin etkilerini yaşamaya devam ediyor. Köyde bugün görülen bazı çevresel ve yapısal sorunların değerlendirilmesinde, depremin meydana getirdiği sosyal ve ekonomik değişimin göz ardı edilmemesi gerektiği görülüyor.

Deprem sonrasında çok sayıda ailenin farklı illere göç etmesiyle köy nüfusunda önemli azalma yaşandı. Temizlik, bakım ve çevre düzeninin sürdürülebilmesinde görev alabilecek nüfusun önemli bir bölümü başka şehirlerde yeni yaşam kurarken, köyde kalan vatandaşlar ise ağır ekonomik şartlar altında hem günlük yaşamlarını sürdürmeye hem de köyün ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyor.

Bunun yanında yıl boyunca Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi'ni ziyaret eden binlerce kişinin geride bıraktığı çevresel atıklar ile hayvancılıkla uğraşan üreticilerin tarımsal amaçla doğal gübre olarak değerlendirmek üzere belirli alanlarda muhafaza ettikleri hayvansal atıklar da özellikle sıcak havalarda görüntü ve koku oluşmasına neden olabiliyor.

Dolayısıyla zaman zaman dile getirilen çevresel olumsuzlukların köy halkının ihmalinden değil; deprem sonrası yaşanan göç, değişen sosyal yapı, azalan nüfus, ekonomik şartlar ve yoğun ziyaretçi hareketliliğinin oluşturduğu yükten kaynaklandığı değerlendiriliyor.

DEVAM ETTİRİLEMEYEN DAYANIŞMANIN ADI: ZEYDER

Zey Köyü'nün yeniden ayağa kaldırılması, kalkınması ve köy halkı arasında birlik-beraberliğin tesisi amacıyla kurulan Zey Köyü Sosyal, Kültür ve Dayanışma Derneği (ZEYDER), kapatılıncaya kadar imkansızlıklara rağmen çevre düzenlemesinde aktif rol üstlenmiş.

Son döneminde Başkanlığını Hasan Bulut'un yürüttüğü dernek, köy muhtarlığıyla iş birliği içerisinde hem köyün ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik faaliyetler yürütmüş hem de tarihî ve manevi mirasın korunmasına katkı sunmuş.

Araştırmamız sırasında edinilen bilgilere göre dernek, köyün yeniden inşasına yönelik çalışmalara destek verirken, ziyaretçilerin yoğun ilgi gösterdiği ve yöre halkının Ebubekir Dede Türbesi olarak bildiği Ebubekir Yüzbaşı Türbesi'ne ulaşımı kolaylaştıracak yolun yapılması konusunda da girişimler yapmış ama maalesef hedeflenen başarıya ulaşılamamış.

Köyde faaliyet gösteren hayırsever vatandaşlar, gönüllüler ve ZEYDER yönetiminin mevcut imkânlarla yürüttüğü çalışmalar dikkat çekse de, Zey Köyü'nün sahip olduğu büyük turizm potansiyeli dikkate alındığında bu çabaların kurumsal desteklerle güçlendirilmesinin önemli olduğu değerlendiriliyor.

ASIRLARDIR SÜREN MANEVİ YOLCULUK

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi, halk arasında Adıyaman'ın en çok ziyaret edilen manevi merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Türkiye'nin birçok ilinden gelen ziyaretçiler yılın her döneminde dua etmek, ibadet etmek ve manevi huzur bulmak amacıyla türbeyi ziyaret ediyor.

Halk arasında nesilden nesile aktarılan inanışa göre bazı ziyaretçiler, manevi destek arayışıyla türbe içerisinde bulunan odalarda bir ila yedi gün arasında konaklıyor. Özellikle cuma günleri yoğunluk yaşanan türbe, hafta sonlarında da kalabalık ziyaretçi gruplarını ağırlıyor.

Hayırsever vatandaşların katkılarıyla ziyaretçiler için yaklaşık 100 yataklık konaklama imkânı oluşturulmuş durumda. Dileklerinin kabul olduğuna inanan vatandaşların türbeye gelerek yemek hazırlayıp misafirlere ikramda bulunması ise uzun yıllardır yaşatılan geleneklerden biri olarak dikkat çekiyor.

Zaman zaman yurt dışından gelen ziyaretçilerin de uğradığı türbe, yalnızca dini bir ziyaret noktası olmanın ötesinde, Anadolu'nun yaşayan tasavvuf kültürünü günümüze taşıyan önemli merkezlerden biri olma özelliğini sürdürüyor.

TÜRBENİN GÖLGESİNDE BÜYÜYEN BİR YERLEŞİM

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin Zey Köyü'ne yerleşmesiyle birlikte köyün sosyal, ekonomik ve kültürel yapısında önemli değişimler yaşandığı tarihî kaynaklarda yer alıyor. Araştırmalara göre eski adı "Zeg" veya "Zek" olarak geçen yerleşim, 1500'lü yıllardan itibaren gelişmeye başlarken özellikle 1540'lı yıllarda hızlı bir büyüme göstererek bölgenin önemli yerleşim merkezlerinden biri hâline geldi.

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin kurduğu manevi merkez etrafında şekillenen yerleşim, yalnızca ibadet edilen bir alan olmaktan öte sosyal hayatın da merkezi hâline geldi. Türbenin bulunduğu Hizmet Mahallesi zamanla gelişirken, Kızılca Mahallesi ve Orta Mahalle isimli yeni yerleşim alanlarının oluşmasıyla köy büyümeye devam etti.

Osmanlı kayıtlarında Zey Köyü'nün yaklaşık 460 haneye ulaştığı, bunların 206 hanesinin Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin soyundan gelen ailelerden oluştuğu belirtiliyor. Bu veriler, türbenin yalnızca manevi değil, aynı zamanda bölgenin nüfus yapısını ve ekonomik gelişimini de etkileyen önemli bir merkez olduğunu ortaya koyuyor.

ZAVİYE VE MEDRESE BÖLGEYE YÖN VERDİ

Kaynaklarda, Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin evlatlarından Saru Şeyh tarafından Zey Köyü'nde bir zaviye inşa edildiği belirtiliyor. Daha sonra burada kurulan medrese sayesinde köy, uzun yıllar boyunca ilim ve tasavvuf geleneğinin yaşatıldığı önemli merkezlerden biri olarak öne çıktı.

Medresenin giderlerinin karşılanabilmesi amacıyla dönemin yöneticileri tarafından çeşitli köy ve mezraların gelirleri vakfedildi. Samsat'a bağlı Karküne Köyü'nün gelirlerinin medreseye tahsis edilmesi, Kilise Büki, Kuruçay ve Ankoz mezralarının belirli gelirlerinin vakfa aktarılması gibi uygulamalar sayesinde eğitim faaliyetlerinin uzun yıllar kesintisiz sürdürülebildiği ifade ediliyor.

Kaynaklara göre zaviyenin gelişmesiyle birlikte köy, yalnızca dini eğitim verilen bir merkez değil; aynı zamanda çevre yerleşimlerden gelen öğrencilerin eğitim aldığı, sosyal dayanışmanın güçlendiği ve ekonomik hayatın canlandığı önemli bir yerleşim konumuna ulaştı.

VAKIF KÜLTÜRÜ ZEY KÖYÜ'NÜN GELİŞİMİNDE ETKİLİ OLDU

Araştırmalarda yer alan bilgilere göre Zey Köyü'ndeki zaviye ve medresenin yaşatılabilmesi için dönemin ileri gelenleri tarafından önemli vakıflar kuruldu.

Alaüddevle Bey'in soyundan geldiği belirtilen Cafer Bey'in, Samsat'a bağlı Karküne Köyü'nün malikânesini satın alarak medreseye vakfetmesi; ayrıca Kilise Büki, Kuruçay ve Ankoz mezralarının gelirlerinin bir bölümünün de vakfa aktarılması sayesinde eğitim faaliyetleri güvence altına alındı.

Anadolu Kazaskeri Abdulkadir Çelebi Efendi'nin tasdik ettiği belirtilen vakfiye kayıtları, Zey Köyü'nde yalnızca manevi hayatın değil, eğitim ve sosyal yaşamın da güçlü bir vakıf sistemiyle desteklendiğini ortaya koyuyor.

ŞEYH ABDURRAHMAN ERZİNCANİ HAZRETLERİ HAKKINDAKİ RİVAYETLER

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin hayatı hakkında farklı rivayetler bulunuyor. Bazı kaynaklarda Kuzey Irak'taki Erzin bölgesinden Adıyaman'a geldiği, bazı rivayetlerde ise Erzincan'dan Zey Köyü'ne yerleştiği ifade ediliyor.

Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte Osmanlı Padişahı Sultan IV. Murad döneminde yaşadığı kabul ediliyor. Türbenin bulunduğu yer konusunda zaman içerisinde farklı görüşler ortaya atılsa da tarihî belgeler ve vakıf kayıtları, Zey Köyü'nü işaret ediyor.

1813 tarihli bir fermanda türbedardan söz edilmesi ve vakıf defterlerinde mezara ait hisselerin kayıt altına alınması, Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin kabrinin Zey Köyü'nde bulunduğuna ilişkin en güçlü tarihî deliller arasında gösteriliyor.

Ayrıca Adıyaman, Besni ve Darende'de Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri adına kurulmuş vakıflardan söz edilmesi, aile fertlerinin zaman içerisinde farklı bölgelere yayıldığını gösteren önemli tarihî veriler arasında yer alıyor.

Kaynaklarda ayrıca Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin, Safevî tarikatının önemli isimlerinden Safiyyüddin Erdebilî'nin müridi ve halifesi olduğu, Somuncu Baba olarak bilinen Şeyh Hamid-i Veli ile de yakın ilişkiler kurmuş olabileceğinin değerlendirildiği ifade ediliyor. Bu bilgiler, Zey Köyü'nün Anadolu tasavvuf geleneği içerisindeki önemini ortaya koyan dikkat çekici ayrıntılar arasında bulunuyor.

SULTAN IV. MURAD İLE ANLATILAN RİVAYET

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri hakkında halk arasında günümüze kadar ulaşan en dikkat çekici rivayetlerden biri de Osmanlı Padişahı Sultan IV. Murad'ın Bağdat Seferi sırasında yaşandığı anlatılan olaydır.

Rivayete göre Sultan IV. Murad, Bağdat Seferi'ne giderken ordusuyla birlikte Zey Köyü'nde konakladı. Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri, sınırlı imkânlara rağmen padişahın ordusunu misafir etti. Küçük bir mutfak ve az miktardaki erzakla bütün ordunun ihtiyaçlarının karşılanması üzerine Sultan IV. Murad'ın bu duruma hayran kaldığı ve Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nden dua istediği anlatılıyor.

Bir başka rivayette ise köy camisinin kıblesiyle ilgili yaşanan olay dikkat çekiyor. Anlatıma göre Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin oğlu Muhammed, köylülerin "kıblenin yanlış olduğu" yönündeki sözlerini babasına iletiyor. Bunun üzerine Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri oğluna sağ omzundan bakmasını söylüyor. Oğlunun baktığında Kâbe'yi gördüğü ve büyük mahcubiyet yaşayarak daha sonra Tut ilçesine yerleştiği halk arasında anlatılan rivayetler arasında yer alıyor.

Bağdat'ın fethinin ardından dönüş yolunda Zey Köyü'ne yeniden uğrayan Sultan IV. Murad'ın, Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin vefat ettiğini öğrenince büyük üzüntü yaşadığı, daha sonra Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin türbesi ile Ebu Zer Gıfari Türbesi'nin yapılmasını emrettiği de halk arasında anlatılan rivayetler arasında bulunuyor.

TARİHİ ZEY CAMİİ DÖRT ASIRDIR AYAKTA

Zey Köyü'nün en önemli tarihî yapılarından biri de halk arasında Sultan IV. Murad tarafından yaptırıldığına inanılan Zey Köyü Camii.

Kaynaklarda 1638-1639 yıllarında inşa edildiği belirtilen cami, mimarisinin yanı sıra altında bulunan doğal su kaynağıyla da dikkat çekiyor. Caminin mihrabının altından ve temellerinden yüzyıllardır akan su, özellikle yaz aylarında içeride hissedilen serinliğin en önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.

Dönemsel kuraklıklardan etkilense de doğal su kaynağı günümüzde de varlığını sürdürüyor. Yaklaşık dört asırlık geçmişe sahip cami, yalnızca ibadet edilen bir yapı olmanın ötesinde Zey Köyü'nün tarihî hafızasını yaşatan en önemli eserlerden biri olarak kabul ediliyor.

EBUBEKİR DEDE TÜRBESİ VE DİLEK MAĞARASI

Zey Köyü'nün kuzeybatısında, yerleşim alanına yaklaşık 500 metre uzaklıkta bulunan Ebubekir Yüzbaşı Türbesi, yöre halkı tarafından daha çok "Ebubekir Dede Türbesi" adıyla biliniyor.

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin evlatlarından olduğu belirtilen Ebubekir Yüzbaşı'ya ait türbe, yıl boyunca hem köy halkı hem de çevre illerden gelen ziyaretçiler tarafından ziyaret ediliyor.

Türbede başlatılan bakım ve onarım çalışmalarının devam ettiği görülürken, köy muhtarlığı ile Zey Köyü Sosyal, Kültür ve Dayanışma Derneği'nin (ZEYDER) ziyaret alanının geliştirilmesine yönelik girişimlerini sürdürdüğü belirtiliyor.

Türbeye ulaşımı sağlayan yaklaşık 500 metrelik patika yol ise özellikle yaşlılar, çocuklu aileler ve yürüme engelli vatandaşlar açısından erişim güçlüğü oluşturuyor. Aynı güzergâhta bulunan dilek mağarası da köyün manevi ve kültürel zenginliğini tamamlayan önemli ziyaret alanlarından biri olarak öne çıkıyor.

Araştırmamız sırasında görüşlerine başvurduğumuz ziyaretçiler, doğal yapı korunarak oluşturulacak yürüyüş yolları, dinlenme alanları, yönlendirme levhaları ve çevre düzenlemesiyle bu güzergâhın inanç turizmi açısından çok daha güçlü bir cazibe merkezine dönüşebileceğini ifade etti.

İNDERE KANYONU TARİH VE DOĞAYI BULUŞTURUYOR

Zey Köyü'nün hemen yanında yer alan İndere Kanyonu, yalnızca doğal güzelliğiyle değil, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış tarihî dokusuyla da dikkat çekiyor.

Sarp kayalıklar, doğal yürüyüş parkurları ve etkileyici manzaralarıyla öne çıkan kanyon, doğa yürüyüşü ve fotoğrafçılık açısından önemli bir potansiyele sahip bulunuyor. Köy merkezinden kısa sürede ulaşılabilen kanyon, tarihî yapılarla birlikte değerlendirildiğinde ziyaretçilere doğa ve kültürü aynı rotada deneyimleme imkânı sunuyor.

Bölgeyi gezen ziyaretçiler, gerekli yönlendirme ve güvenlik düzenlemelerinin yapılması hâlinde İndere Kanyonu'nun Adıyaman'ın en dikkat çeken doğa turizmi alanlarından biri olabileceğini ifade ediyor.

ZEY İLE İLGİLİ KAYNAKLARDAN EK BİLGİLER

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi ve tarihi Zey Köyü Camii ile tanınan Zey Köyü, sahip olduğu tarihî ve doğal değerlerle yalnızca inanç turizmi açısından değil; arkeoloji, doğa ve kültür turizmi bakımından da dikkat çeken önemli bir yerleşim olarak öne çıkıyor.

Kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Adıyaman merkeze bağlı Zey (İndere) Köyü sınırlarında bulunan Zey Demirkale, İndere Kanyonu'nun sarp kayalıklarına oyularak inşa edilmiş yaklaşık 2 bin yıllık bir Roma yerleşkesi olarak biliniyor.

Tamamen ana kayanın oyulmasıyla oluşturulan dört katlı yapıda katları birbirine bağlayan iç merdivenler, geçiş odaları, yaşam alanları, sarnıçlar, değirmenler ve işliklerin bulunduğu belirtiliyor. Bazı kaynaklarda ise yapının içerisinde yer aldığı ifade edilen özel bölümler nedeniyle "dünyanın ilk kitap mağarası" olarak da anıldığı aktarılıyor.

Tarihî değeri nedeniyle Zey Demirkale, 2010 yılında Şanlıurfa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 1. derece arkeolojik SİT alanı olarak tescil edildi.

Sarp kayalıklar içerisine gizlenmiş bu tarihî yapı, günümüzde hem tarih meraklılarının hem de doğa tutkunlarının ilgi gösterdiği alanlar arasında yer alıyor.

TARİH, DOĞA VE İNANÇ AYNI ROTADA BULUŞUYOR

Zey Köyü'nün en dikkat çekici özelliklerinden biri de ziyaretçilerine kısa mesafelerde birbirinden farklı turizm değerlerini bir arada sunabilmesi.

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi, Zey Köyü Camii, yöre halkının Ebubekir Dede Türbesi olarak bildiği Ebubekir Yüzbaşı Türbesi, dilek mağarası, İndere Kanyonu ve Zey Demirkale aynı bölgede ziyaret edilebiliyor.

Bunlara ek olarak Kommagene Krallığı'nın en önemli yerleşimlerinden biri olan Perre Antik Kenti (Pirin Ören Yeri) de köye araçla yaklaşık 10 ila 15 dakika uzaklıkta bulunuyor. Burada gözden kaçan bir gerçek daha var ki Perre Antik Kentin'deki tarihi kalıntıların aynı özelliklerini taşıdığı her haliyle belli olup henüz resmi anlamda bakir durumdaki mağaraların ve yerleşke belirtilerinin değerlendirilmemiş olması... Yani burada da sahip çıkılmamış veya en nazik tabirler değeri fark edilmemiş hem inanç turizmi için hem de tarihi ve turistik turizm için bir hazineden bahsediyoruz... Mesela eften püften sebeplerle turizme sunulmuş olup ülkesi için turizm gelir kaynakları açısından ön plana tutulmuş onlarca yabancı örneğe tek başına rakip olabilecek Dilek Mağarasını örnekleyebiliriz. Bu mağaradaki çeşitli büyüklükteki oyuk ve çatlaklara elindeki taşı atarak tutturanların dileği kabul oluyormuş şeklindeki rivayet bile burayı efsanevi bir turizm mekanı haline getirmeye yetecektir.

Roma döneminden kalan yüzlerce kaya mezarı, su kanalları ve anıtsal kalıntılarıyla öne çıkan Perre Antik Kenti'nin, Zey Köyü ile birlikte değerlendirilmesi hâlinde ziyaretçilere aynı gün içerisinde tarih, arkeoloji, doğa ve inanç turizmini bir arada yaşayabilecekleri kapsamlı bir gezi rotası sunabileceği değerlendiriliyor.

ÇEVRE DÜZENLEMESİ VE PEYZAJ ÇALIŞMALARI BÜYÜK ÖNEM TAŞIYOR

Araştırmamız sırasında görüştüğümüz ziyaretçiler ile bölgeyi yakından tanıyan vatandaşların ortak görüşü, Zey Köyü'nün sahip olduğu tarihî ve manevi değerlerin Türkiye'de ender görülebilecek zenginlikte olduğu yönünde birleşiyor.

Buna karşın köyün mevcut turizm potansiyelini tam anlamıyla değerlendirebilmesi için çevre düzenlemesi, profesyonel peyzaj uygulamaları, yürüyüş yolları, yönlendirme levhaları, otopark alanları, dinlenme noktaları ve ziyaretçi karşılama merkezleri gibi temel altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyulduğu ifade ediliyor.

Ziyaretçiler, deprem sonrasında değişen şartların köyün bakım yükünü artırdığına dikkat çekerken, köy halkı, günümüzde kapatılmış ZEYDER, köy muhtarlığı ve hayırsever vatandaşların mevcut imkânlarla önemli bir mücadele verdiğini, ancak böylesine büyük bir inanç ve kültür merkezinin yalnızca gönüllü çalışmalarla istenilen seviyeye ulaşmasının kolay olmadığını dile getiriyor.

ZEY KÖYÜ BÖLGE TURİZMİNİN LOKOMOTİFİ OLABİLİR

Araştırmamız kapsamında elde edilen bilgiler ve saha gözlemleri, Zey Köyü'nün yalnızca türbe ziyaretleriyle sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor.

İnanç turizmi, kültür turizmi, arkeoloji turizmi, doğa turizmi ve fotoğraf turizmi gibi birçok farklı alanda önemli potansiyele sahip olan köyün, hazırlanacak kapsamlı projelerle Adıyaman turizmine yeni bir ivme kazandırabileceği değerlendiriliyor.

Bölgenin sahip olduğu tarihî mirasın korunması, doğal dokunun sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda geliştirilmesi ve etkili tanıtım çalışmalarıyla desteklenmesi hâlinde Zey Köyü'nün yalnızca Adıyaman'ın değil, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin örnek turizm destinasyonlarından biri hâline gelebileceği belirtiliyor.

ORTAK VİZYONLA GELECEĞE TAŞINABİLİR

Araştırmamız kapsamında elde edilen bilgiler ve saha gözlemleri, Zey Köyü'nün sahip olduğu tarihî, kültürel ve manevi mirasın yalnızca köy halkı açısından değil, Adıyaman'ın turizm geleceği bakımından da önemli bir değer taşıdığını ortaya koyuyor.

Bu potansiyelin tam anlamıyla değerlendirilebilmesi için yalnızca gönüllü çalışmaların yeterli olmayacağı, üniversiteler, kamu kurumları, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve turizm sektörünün ortak bir vizyon etrafında buluşmasının büyük önem taşıdığı değerlendiriliyor.

Özellikle Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koordinasyonunda hazırlanabilecek çevre düzenleme, restorasyon, peyzaj, tanıtım, yönlendirme, ulaşım ve erişilebilirlik projelerinin Zey Köyü'nün geleceğine önemli katkılar sağlayabileceği ifade ediliyor.

ARAŞTIRMAMIZDAN ÇIKAN GENEL DEĞERLENDİRME

Bu araştırma sürecinde elde edilen veriler, tarihî kaynaklar, saha gözlemleri ve ziyaretçilerle yapılan görüşmeler birlikte değerlendirildiğinde; Zey Köyü'nün bugüne kadar sahip olduğu potansiyelin yalnızca sınırlı bir bölümünün değerlendirilebildiği görülüyor.

Asırlardır ziyaret edilen Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri Türbesi, yaklaşık dört asırlık Zey Köyü Camii, yöre halkının Ebubekir Dede Türbesi olarak bildiği Ebubekir Yüzbaşı Türbesi, dilek mağarası, İndere Kanyonu, Zey Demirkale, Perre Antik Kenti'ne olan yakınlığı ve köklü vakıf kültürü birlikte değerlendirildiğinde, Zey Köyü'nün tek başına önemli bir inanç, kültür, tarih ve doğa turizmi rotası oluşturabilecek zenginliğe sahip olduğu görülüyor.

Deprem sonrası yaşanan göç, değişen sosyal yapı ve ekonomik zorluklara rağmen köy halkının, sonradan kapatılan Zey Köyü Muhtarlığı'nın, Zey Köyü Sosyal, Kültür ve Dayanışma Derneği (ZEYDER) yönetiminin ve gönüllü vatandaşların bu tarihî mirası yaşatmak için gösterdiği çaba da dikkat çekiyor.

Ancak derneğin kapanmasıyla kurumsal anlamda sona eren ve adeta öksüz kalan bu özverinin, kamu kurumlarının sağlayacağı kurumsal desteklerle güçlendirilmesi; hem köyün geleceği hem de Adıyaman turizmi açısından önemli bir kazanım sağlayacaktır.

SONUÇ

Zey Köyü yalnızca geçmişi anlatan bir yerleşim değil; aynı zamanda geleceğe taşınmayı bekleyen büyük bir tarih, kültür ve inanç mirasıdır.

Doğru planlama, bilimsel restorasyon anlayışı, sürdürülebilir turizm politikaları, çevre düzenlemesi ve etkili tanıtım çalışmalarıyla bu eşsiz coğrafyanın yalnızca Türkiye'den değil, dünyanın farklı ülkelerinden gelecek ziyaretçilerin de ilgi gösterdiği örnek bir turizm destinasyonu hâline gelmesi mümkün görünüyor.

Şeyh Abdurrahman Erzincani Hazretleri'nin manevi mirasıyla şekillenen, Roma döneminden günümüze uzanan tarihî zenginlikleri, doğal güzellikleri ve yaşayan kültürüyle Zey Köyü; korunmayı, tanıtılmayı ve gelecek nesillere en doğru şekilde aktarılmayı hak eden önemli değerler arasında yer alıyor.

Bu nedenle Zey Köyü'nün sahip olduğu tarihî, kültürel ve manevi mirasın korunması ve turizme kazandırılması; yalnızca köy halkının değil, ilgili kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının ve tüm toplumun ortak sorumluluğu olarak görülüyor.

Kaynaklar: Adıyaman Valiliği, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları ile Evliyalar Şehri Adıyaman (Abdulhalim Durma, 2011), evliyalar.net, tarihî vakıf kayıtları, saha gözlemleri, Zey Köyü sakinleri ve ziyaretçilerle yapılan görüşmeler.

#Adıyaman #ZeyKöyü #İndere #ŞeyhAbdurrahmanErzincani #EbubekirDede #EbubekirYüzbaşı #İndereKanyonu #ZeyDemirkale #PerreAntikKenti #İnançTurizmi #KültürTurizmi #DoğaTurizmi #ZEYDER #KültürMirası #MehmetEminDanış