Next
BESNİ'NİN YAŞAYAN EFSANELERİ
Külhaş Bacı: Besni'nin Unutulmayan Düğün Aşçısı
Bazı insanlar yalnızca kendi hayatlarını yaşar…
Bazıları ise yaşadıkları şehrin hafızasına dönüşür.
Besni'de "Ümmü Külhaş" denildiğinde akla sadece bir kadın gelmez.
Kazan başında geçen onlarca yıl…
Binlerce kişilik düğün sofraları…
Yokluk yılları…
Alın teri…
Ve unutulmayan lezzetler gelir.
Bugün 79 yaşında.
Artık çalışamıyor.
Ama Besni'de orta yaşın üzerindeki hemen herkes, bir düğünde, bir sünnette ya da bir taziyede mutlaka onun pişirdiği yemeklerden tatmıştır.
Çünkü uzun yıllar boyunca Besni'de düğün denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri oydu.
KÜLHAŞ'IN ANLAMI BESNİ'DE DEĞİŞTİ
Türkçede çok sık kullanılmayan "Külhaş" kelimesi sözlüklerde;
"kırılıp dökülmüş, ufalanmış, parçalanmış, toz hâline gelmiş"
anlamlarına geliyor.
Ancak Besni'de bu kelime yıllar içerisinde bambaşka bir anlam kazandı.
Bunun sebebi ise Ümmü Külhaş'ın annesi Emine Külhaş Bacı...
Bir dönem Besni'nin en meşhur yemekçilerinden biri olan Emine Külhaş Bacı; ağaların, beylerin ve önemli misafirlerin ağırlandığı sofraları hazırlardı.
Yaptığı yemekler öylesine beğenilir, öylesine aranırdı ki zamanla insanlar;
"Yemekçi kim olacak?"
demek yerine,
"Külhaş kim?"
demeye başladı.
Böylece bir lakap…
Yıllar içerisinde Besni'de düğün, sünnet, taziye ve toplu organizasyonlarda yemek pişiren aşçıların adı gibi kullanılmaya başlandı.
ANNESİNDEN MESLEĞİ, HAYATTAN SABRI DEVRALDI
1947 yılında dünyaya gelen Ümmü Külhaş, çocukluk yıllarını yokluk içerisinde geçirdi.
Annesi Emine Külhaş Bacı, düğünlerde yemek pişirerek iki erkek, üç kız olmak üzere beş çocuğunu büyüttü.
Ümmü Külhaş da annesinin yanında yetişti. Kendisi de 3 erkek, 1 kız çocuk yetiştirdi.
Önce yardım etti.
Sonra öğrendi.
Ardından aynı mesleği devraldı.
Yaklaşık 50 yaşından sonra düğün aşçılığını tek başına sürdürmeye başladı.
Tam 19 yıl boyunca Besni'nin dört bir yanında düğünlerde, sünnetlerde ve taziyelerde kazan kaynattı.
69 yaşında kireçli romatizma tedavisi sırasında vurulan bir iğne sonrasında bacaklarında oluşan rahatsızlık nedeniyle mesleğini bırakmak zorunda kaldı.
Bugün yaklaşık on yıldır çalışamıyor.
"ÇALIŞMAKTAN BAŞKA HATIRAM OLMADI"
Kendisiyle sohbet etmeye başladığımızda ilk söylediği cümle bütün hayatını özetliyordu.
"Çalışmaktan başka bir anım olmadı ki… Sana ne anlatayım."
Biraz durdu.
Sonra ekledi:
"Ben ancak sana yaşadığım zorlu hayatı, çektiklerimi, yoklukları anlatırım."
Bu birkaç cümle, neredeyse seksen yıllık bir ömrün kısa özeti gibiydi.
HAFTA İÇİ TEMİZLİK, HAFTA SONU DÜĞÜN
Hayatı boyunca çalıştı.
Eskiden düğünlerin çoğu hafta sonu yapılırdı.
Hafta içi üç gün ev temizliğine giderdi.
Hafta sonları ise düğün kazanlarının başına…
Kalabalık olmayan davetlerde ev sahipleri yardım ederdi.
Misafir sayısı arttığında yanında yardımcı kadınlar çalıştırırdı.
Hazır yemek şirketlerinin olmadığı yıllarda düğünler büyük bir imeceyle hazırlanırdı.
O imecenin en önemli isimlerinden biri de Ümmü Külhaş'tı.
BASALLA, KÜFTE VE SARMA…
"En güzel hangi yemekleri yapardın?" diye sorduğumuzda hiç düşünmeden cevap verdi.
İlk söylediği yemek Besni'nin meşhur yöresel lezzeti Basalla (Kılotik) oldu.
Ardından Küfte…
Sonra da Sarma…
Daha sonra yayla çorbası, kuru fasulye, nohut sulusu ve pilav üstü kavurmayı saydı.
Annesini anlatırken ise gururla;
"Esas annem meşhur aşçıydı. Ağalara, beylere misafir geldiğinde annem yemek pişirirdi. Ben ise Besni'deki düğünlerde yemekçilik yaptım."
dedi.
KALEMİ İKİYE BÖLEN YILLAR
Ümmü Külhaş okula hiç gidemedi.
Okuma yazma öğrenemedi.
Çocuklarını okutmayı ise çok istedi.
Ama yokluk buna izin vermedi.
Anlatırken sesi titriyor.
"Kalemi bıçakla ikiye bölerdim. Yarısını bir çocuğa, yarısını diğerine verirdim. Defter kalem yüzünden kavga ederlerdi."
Bir kalemi ikiye bölerek çocuk büyüten bir annenin anlattıkları, aslında bir dönemin Türkiye'sini de anlatıyordu.
DÜRÜSTLÜKTEN BAŞKA SERMAYESİ OLMADI
Hayatı boyunca tek sermayesi emeği oldu.
İmkân buldukça yaşlı ve bakıma muhtaç insanların evlerine gider, yemeklerini yapar, evlerini temizlerdi.
Bugün geriye dönüp baktığında tek isteği ise oldukça mütevazı.
"Ben öldüğümde arkamdan 'işi gücü rast gelsin' deseler bana yeter."
DÜNYAYI GEZMEK İSTERDİ
Hayatının en büyük hayalini sorduğumuzda önce sustu.
Sorunun cevabını, kendisini daha önce de bu konuda dinlemiş olan Besni Sosyal Hizmetler İlçe Müdürlüğünde görevli Psikolojik Danışman Burak Çulcu verdi.
"Dünyayı gezmek…"
Ümmü Külhaş gülümseyerek söze devam etti.
"Evet… Dünyayı gezmek isterdim. Maddi imkânım olsaydı hem gezerdim hem de yardıma muhtaç insanlara yardım ederdim."
Ömrünü başkalarının sofralarını bereketlendirmeye adayan bir kadının en büyük hayali de yine başkalarına iyilik etmekti.
ÇINARLARA VEFA
Bugün Ümmü Külhaş yalnız yaşıyor.
Çocukları il dışında olduğu için günlük hayatını tek başına sürdürüyor.
Ancak yalnız bırakılmıyor.
Besni Sosyal Hizmetler İlçe Müdürlüğü tarafından yürütülen "Çınarlara Vefa" projesi kapsamında kurum personelleri kendisini düzenli olarak ziyaret ederek ihtiyaç ve taleplerini yerinde dinliyor, sosyal destek hizmetlerinden yararlanmasını sağlıyor ve gönül bağını canlı tutuyor.
Biz de "Besni'nin Yaşayan Efsaneleri" bibliyografya çalışması kapsamında Ümmü Külhaş'ı ziyaret ederken, Besni Sosyal Hizmetler İlçe Müdürlüğünde görev yapan Psikolojik Danışman Burak Çulcu ile Sosyal Çalışmacı Alper Ecevit Salıcı bize eşlik etti.
Kapı açılır açılmaz Ümmü Külhaş'ın daha önce de birçok kez gördüğü kurum personellerinden Burak Çulcu'yu fark etmesiyle yüzünde beliren tebessüm, yıllar içinde kurulan samimi gönül bağının en güzel göstergesiydi.
BESNİ'NİN HAFIZASINDA YAŞAYAN BİR İSİM
Hazır yemek sektörünün yaygınlaşmasıyla birlikte kazan başında düğün pişiren kadınların sayısı her geçen yıl azaldı.
Bir zamanlar düğünlerin vazgeçilmez isimleri olan bu emekçi kadınlar, bugün Besni'nin kültürel hafızasında yaşayan sessiz kahramanlar olarak anılıyor.
Ümmü Külhaş da yalnızca yemek yapan bir kadın değil…
Bir dönemin imece kültürünü…
Yokluk yıllarını…
Kadın emeğini…
Paylaşmayı…
Ve alın terinin bereketini temsil eden yaşayan bir hafıza…
Belki artık kazan başına geçemiyor.
Ama Besni'nin hafızasında kaynayan o büyük düğün kazanlarının başında, hâlâ onun emeğinin, duasının ve alın terinin izi var.
Mehmet Emin DANIŞ
#Besni #ÜmmüKülhaş #BesnininYaşayanEfsaneleri #MehmetEminDanış #BesniMutfağı #Basalla #Kılotik #Küfte #ÇınarlaraVefa #KadınEmeği #KültürelMiras #YerelTarih #SözlüTarih #Biyografi #BesniGüncel
