MARDİN (AA) - Geçmişte kemik, boncuk ve taşların ipe dizilmesiyle üretilen, günümüzde ise akik, altın, gümüş gibi değerli madenler ile hayvanların boynuz, kemik ve dişlerinden ya da sert, hoş kokulu ağaçlardan üretilen tespih Mardin'de akademik destek ile geleceğe taşınacak.
Mardin Artuklu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu bünyesinde, Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) 1 Temmuz 2025 tarihli onayı ile 'Tespih Tasarımı ve İmalatı Programı' açıldı.
Programın altyapısının oluşturulması amacıyla üniversitenin Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezinde (MAUSEM) Tesbihçiler Esnaf ve Sanatkarları Federasyonu işbirliğiyle sertifikalı 'Tespih Yapım ve Tasarım Teknikleri Eğitimi' kursu düzenlendi.
Kursa başvuru yoğun olunca 12 kişilik kontenjan 24'e çıkarılarak, eğitim 2 kur şeklinde planlandı.
Akademisyen, heykeltıraş, esnaf, tespih ustası gibi farklı meslek mensupları ile öğrencilerden oluşan 3'ü kadın 24 kursiyere 3'er ay sürecek eğitim programı kapsamında ölçü, form, renk uyumu, dizim teknikleri ve özgün tasarım süreçlerine yönelik teorik ve uygulamalı eğitim veriliyor.
Rektörlük binasının alt katında oluşturulan atölyede, eğitmen ve tespih sanatçıları İbrahim Çamurdaş ve Ahmet Özkurt tarafından verilen eğitimlerde tespih, akademik destekle ustaların elinde yeniden şekilleniyor.
- 'Arkeolojik kazılarda da karşılaştığımız sanat çeşitlerinden biri'
MAÜ Rektörü Prof. Dr. İbrahim Özcoşar, AA muhabirine, medeniyetler, diller ve dinler şehri Mardin'de sadece şehir dokusunun değil kadim sanatların da günümüze taşındığını söyledi.
Mardin'in hem tespih sanatçıları hem de tespih sanatının çeşitliliği ve uluslararası ünü bakımından oldukça önemli bir altyapıya sahip olduğunu vurgulayan Özcoşar, şöyle konuştu:
'Tespih, insanlık tarihinin kadim dönemlerinden bu yana arkeolojik kazılarda da karşılaştığımız sanat çeşitlerinden birini oluşturuyor. Eski geleneklerden bu yana aslında Allah'ı, inancı ve itikadı temsil eden bir sanat olarak değerlendiriliyor. Arkeolojik kazılarda rastladığımız birçok boncuk aslında takı olarak değerlendiriliyor olsa da bilim insanlarının önemli bir kısmı bunları bir ibadet aracı olan tespih olarak değerlendiriyor. Dolayısıyla insanlığın ilk dönemlerinden bugüne kadar uzanan bir tespih sanatından ve sanatçılığından bahsedebiliriz. Mardin bu konuda geçmişten günümüze bu sanatı sürdüren önemli şehirlerimizden biri ve bu konuda uluslararası üne sahip.'
- 'Dünyada ilk defa bir sanat dalı olarak ele alınıyor'
Üniversite olarak Mardin'in bu değerini ön plana çıkartıp, akademik anlamda da bir çalışma alanına dönüştürmeye yönelik strateji belirlediklerini ifade eden Özcoşar, telkariyi üniversite bünyesinde açtıkları bölüm ile bir sanat dalına dönüştürmenin ardından tespih sanatını da Mardin için bir değere dönüştürmeyi amaçladıklarını kaydetti.
Özcoşar, 'Bunu öncelikle bir sertifikasyon programıyla başlattık. Geçen yıl YÖK'ün izniyle açtığımız bir ön lisans programımız da var. Ön lisans tespih sanatı programımızın altyapısını da burada oluşturuyoruz. Uluslararası üne sahip Mardin tespih sanatıyla ilgili akademik düzeyde çalışan bir sistem oluşturmaya çalışıyoruz. Buna yönelik kurduğumuz atölye bir ilk. Sadece Türkiye'de değil dünyada da ilk defa üniversite ve akademik çalışma bağlamında tespih bir sanat dalı olarak ele alınıyor ve bir sanat dalı olarak akademinin konusu ve çalışma alanı haline getiriliyor.' diye konuştu.
Bunu Mardin'de gerçekleştiriyor olmanın sevincini ve gururunu yaşadıklarını anlatan Özcoşar, tespihin tahmin edilenden çok daha ileri bir sanat alanı olduğunu, bunun yanı sıra bir ekonomik değerinin de bulunduğunu belirtti.
Özcoşar, bu ekonomik değeri Mardin için bir değere, bir ekonomik gelir kaynağına dönüştürmenin önemine işaret ederek, 'Şu anda Körfez ülkelerinde tespih sektöründe Mardin etkili. Tespihin ihracat olarak Mardin'e geniş ekonomik imkanlar oluşturabilecek bir yönü var. Bu yönü önemsiyoruz açıkçası ama önceliğimiz sanat tabii ki.' dedi.
- 'Mezun olan kursiyerlerimiz ustalık belgesi alacak'
Tesbihçiler Esnaf ve Sanatkarları Federasyonu Mardin İl Başkanı Yusuf Tedik de tespih sanatının korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla çalışmalar yürüttüklerini söyledi.
Bu kapsamda üniversitenin tespih camiasına çok büyük katkı sunduğunu ifade eden Tedik, 'Mezun olan kursiyerlerimiz dünyada ilk kez ustalık belgesi alacak. Bütün üniversitelerimizden akademik olarak bu çalışmaları bekliyoruz. Tespih sanatının tüm dünyaya yayılmasını istiyoruz. Dünyada ilk kez tespih camiasına akademik bir dokunuş oluyor. Bunun tespih camiasına katkısı çok büyük.' diye konuştu.
- 'Zanaattan sanata çevirmeyi hedefliyoruz'
Kursta yönetici ve eğitmen Ahmet Özkurt da gösterilen ilgi üzerine kursta kontenjanı 24'e çıkardıklarını belirtti.
Kursu 2 etap şeklinde 3'er ay olarak planladıklarını anlatan Özkurt, 'Kursiyerlerle birebir yoğun bir süreç içerisinde çalışmaya devam etmekteyiz. Kursiyerlerimiz arasında 3 kadın var. Sanatçılar, sanatkarlar, akademisyenler ve esnaf da var. Tespihin bir sanat dalı olarak anılması adına çalışmalarımızı yürütmekteyiz.' dedi.
Eğitmen ve tespih sanatçısı İbrahim Çamurdaş, yaklaşık 14 yıldır ülkedeki ve yurt dışındaki atölyelerinde çeşitli malzemelerden tespih yaptığını belirterek, 'Türkiye'de daha fazla usta yetiştirmeyi, bu mesleği zanaat olmaktan çıkarıp kültürel bir miras olarak sanata dönüştürmeyi hedefliyoruz. Burada ustalar yetişeceğine gönülden inanıyoruz.' ifadelerini kullandı.
Çamurdaş, tespih yapmanın sadece bir malzemeyi şekillendirmek olmadığını, bunun sabır, emek ve estetik anlayış gerektirdiğini vurguladı.
Kendisi için tespih yapımının meslekten çok sanatın ve estetiğin bir araya gelmesi olduğunu anlatan Çamurdaş, üniversitenin bu konudaki desteğinin önemine işaret etti.
Kursiyerlerden heykeltraş ve akademisyen Sümeyra Doğru Karacadağ, tespih yapımına ilgi duyduğu için kursa katıldığını söyledi.
Birçok dinde kullanılan tespihin yapımı konusunda uzmanlaşmak istediğini belirten Karacadağ, 'Bu alanda ilerleme kaydetmek istiyorum. Emeği geçen herkese ve bunu akademik ortama taşıyan Rektörümüze gerçekten minnettarım.' dedi.
Esnaf Hüseyin Altınkaya ise tespih satışı yaptığını belirterek, babası gibi bu alanda usta olmak istediğini belirtti.
Baba mesleğini usta olarak sürdürmek istediğini anlatan Altınkaya, kurs düzenlendiğini öğrendiğinde hemen kayıt yaptırdığını kaydetti.
